ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1488
سفرنامه شاردن ( فارسى )
داوطلب را نيز چنين مىنامند . ديوانه بابلى يا دلير بابلى در داستانهاى مذهبى مربوط به شرح زندگى برخى امامان كه جانشينان پيغمبرند ، جايگاه خاص دارد ، زيرا وى با سلاح خود زنجيرى كه بر سر آن گلولهء آهنين تيغدارى بوده بر دشمنان آنان حمله مىبرده ، و ايشان را از پاى درمىآورده است . و به گمان من اين سادهترين اسلحهء زمان قديم بوده زيرا در سنگتراشيهاى تخت جمشيد كه به تحقيق از جمله كهنترين آثار باستانى جهان مىباشد همه سواركاران چنين سلاحى بر ترك اسب خويش دارند . معروفترين كوچههاى اين محله كوچههاى امين الدين حسن ، هارون ولايت ، گلبار ، نقش جهان ، تختگاه ؛ و بزرگترين گرمابههايش حمامهاى زعفران كاران ، و سنگتراشان مىباشد . كوچه تختگاه به ميدانى به همين نام كه از جمله معروفترين جاهاى شهر است منتهى مىشود . در اين ميدان عدّهء زيادى قهوهخانه و كوكنارخانه داير است . همچنانكه ما شراب مىنوشيم ، ايرانيان براى گرم شدن بدن ، و انبساط خاطر دم كردهء كوكنار كه زيادروى در آن مستى شراب را به بار مىآورد مىآشامند . در آنجا غالب اوقات جمعيّت كثيرى براى نوشيدن چاى و دم كردهء كوكنار يا صحبت كردن و خنك شدن ، يا زيارت هارون ولايت جمع مىشوند . هارون ولايت نزديك ميدان تختگاه و يكى از مكانهاى مقدس و زيارتگه ايرانيان است و كرامات و معجزات بزرگى به آن نسبت مىدهند . مخصوصا زنان به آن اعتقاد كامل دارند و گروه گروه به زيارت مىروند . اين زيارتگاه به سبك معمارى ايران بسيار عالى و مجلل و به صورت مسجد ساخته شده و در هر يك از دو طرفش منارهء كوچكى واقع است . هارون ولايت به معنى وجود مقدس ، و بنابر اعتقاد گروهى ديگر به معنى وجود مقدس كشور مىباشد . نام و هويّت اين وجود يا شخصيّت مقدس معلوم نيست ، هيچكس نمىداند اين فرد قدسى مآب خيالى كيست . عثمانيها كه پيرو تسنناند ، يهوديان ، و همهء فرقههاى مسيحيان يكايك او را منسوب به خود مىدانند . ارمنيان در اينباره روايتى به اين شرح اظهار مىكنند : مسلمانان پس از اينكه ايران را گشودند ، و زير فرمان خود درآوردند همهء آثار نفيس و اشياء مقدس كليساهاى مسيحيان اصفهان را در چاهى واقع در اين محل ريختند . از اين رو اين مكان مورد احترام ارامنه قرار گرفت ، و براى اينكه اين